Bazı çocuklarda dışkı tutma sorunu görünmektedir. Çocuk kaka tutuyor ve tuvalete çıkmayı erteliyorsa günlük hayatta olumsuzluklar yaşanabilir. Bu durumda çoğu ebeveyn tedirgin olmaktadır. Çocuklarda kaka tutma nasıl geçer sorusunun yanıtını bulmak için sorunun kaynağına inmek gereklidir. Kaka tutma davranışı birden fazla nedene bağlı olabilir. Dışkılamada oluşan ağrı, kabızlık, hatalı tuvalet eğitimi gibi faktörler bu davranışı tetikleyebilir. Bu yüzden çocuklarda dışkı tutma eyleminde fiziksel, davranışsal ve duygusal nedenler bir arada ele alınmalıdır.
Çocuk kakasını neden tutar sorusunun birden fazla cevabı olabilir. Kaka tutma, çoğu zaman çocuğun dışkılama sırasında yaşadığı olumsuz bir deneyim sonrası başlar. Örneğin sert dışkılama esnasında canı yanan bir çocuk, bir sonraki tuvalet ihtiyacında tekrar aynı ağrıyı yaşamaktan korkabilir. Bu yüzden dışkı yapmaktan kaçınabilir. Dışkıyı tutmak kısa sürede çocuğa rahatlama getirebilir. Ancak dışkının bağırsakta uzun süre kalması, sertleşmesine ve bir sonraki dışkılamanın daha zor gerçekleşmesine neden olabilir.
Tuvalet eğitimi sürecinde sürekli çocuğa komut vermek, çocuğun tuvalette uzun süre kalması ve baskı uygulamak da çocukta olumsuz bakış açısı oluşturabilir. Bunun yanı sıra ev değiştirme, yeni okul, günlük yaşantıda değişiklikler ya da stres, bazı çocuklarda tuvalet alışkanlığını kötü yönde etkileyebilir. Bu yüzden çocuklarda kaka tutma nedenleri incelenirken çocuğun yaşadığı duygular göz önünde bulundurulmalıdır.
Kabızlık, kaka tutma davranışının yaygın fiziksel nedenlerindendir. Kabızlığın çocuklarda %0,7-%29,6 arasında bildirildiği kapsamlı çalışmalar bulunmaktadır. Kaka tutmanın tek nedeni olmasa da yakından ilişkilidir. Çocuklarda kabızlık ve kaka tutma birbirini etkiler. Sert dışkı ağrı oluşturur ve çocuk ağrıyı yaşamamak için dışkısını tutmak zorunda kalır. Bağırsakta bekleyen dışkı daha da sertleşir. Bir sonraki dışkılamada daha fazla ağrı yaşanır. Bunun sonucunda tekrarlayan bir süreç ortaya çıkar. Fiziksel sebeplerle birlikte bazı psikolojik durumlar da kaka tutmaya neden olabilir:
Bu faktörler psikolojik nedenlere örnektir. Küçük çocuklarda tuvalet alışkanlıkları, gelişim sürecinin doğal bir parçası olarak değişebilir. Bu durumlar her çocukta farklı şekillerde gözlemlenebilir.
|
Yaşanan Durum |
Nedeni |
Yapılması Gereken |
|
Sert ve ağrılı dışkılama |
Kabızlık |
Çocuk doktoru değerlendirilmelidir. |
|
Tuvalet ihtiyacını erteleme |
Daha önce yaşanan ağrı veya tuvaletle ilgili olumsuz deneyim |
Baskı uygulamak yerine sakin bir tavır sergilemek |
|
Çocuğun okulda tuvalete girmek istememesi |
Çekinmek, yetersiz hijyen ve okul ortamından rahatsız olmak |
Çocukla nedeni hakkında konuşmak |
Çocuk kaka tutuyorsa bunu her zaman söyleyerek ifade etmez. Özellikle küçük çocuklar yaşadıkları ağrıyı veya korkuyu davranışlarıyla gösterebilir. Ebeveynlerin günlük hayatta dışarıdan gözlemleyebileceği davranışlar arasında şunlar bulunabilir:
Çocuğun birkaç kez tuvaleti ertelemesi tek başına kaka tutma sorunu olduğu anlamına gelmez. Ancak davranış sürekli hâle geliyor, dışkılama zorlaşıyor veya kabızlık belirtileri eşlik ediyorsa bu duruma ciddiyetle yaklaşılmalıdır.
Çocuğum kaka yapmaktan korkuyor diyorsanız öncelikle bu korkuyu geçiştirmemeniz gerekir. “Korkacak ne var?” veya “Artık büyüdün.” gibi ifadeler çocuğun yaşadığı güçlüğü anlatmasını zorlaştırabilir. Bunun yerine ebeveyn sakin ve güven veren bir dil kullanmalıdır:
Bu tarz bir yaklaşım, çocuğa baskı kurmadan destek verildiğini hissettirebilir. Tuvaletin biyolojik bir ihtiyaç olduğu vurgulanarak normal bir eylem olduğu anlatılmalıdır. Çocuklarda kaka yapma korkusu varsa tuvaleti bir savaşa çevirmek yerine kolaylık sağlanmalıdır. Örneğin tuvalet ortamı, çocuğun ilgisini çekecek şekilde düzenlenebilir. Çocuğun sevdiği bir oyun veya çizgi film karakterinin çıkartmaları ve oyuncakları ile dekor edilebilir. Bu sayede tuvalet ortamı, çocuğun korktuğu değil rahat hissedeceği bir ortama dönüşebilir.
Çocuğu tuvalette uzun süre oturmaya zorlamak, kaza olduğunda kızmak, utandırmak veya başka çocuklarla kıyaslamak yerine sabırlı ve tutarlı olunmalıdır. Aynı şekilde her dışkılama sonrasında aşırı ödül vermek veya yapmadığında ceza uygulamak da tuvalet konusundaki gerilimi artırabilir. Ödül-ceza sistemi, çocuğun algılarında ters tepki oluşturabileceği için tavsiye edilmemektedir.
Tuvalet eğitiminin yönetimi, çocuğun tuvalete bakış açısını etkileyebilir. Erken yaşta yapılan veya baskıyla uygulanan tuvalet eğitimi, sürekli kontrol edilme, tuvalette uzun süre bekletilme ve kaza yaşanınca azarlanma bazı çocukların tuvaletten kaçınmasına neden olabilir.
Özellikle çocuklarda tuvalet korkusu, eğitim sürecinde ortaya çıkıyorsa korkunun kaynağı araştırılmalıdır. Çocuk sifon sesinden, tuvaletin yüksekliğinden, kötü kokudan, ayaklarının yere değmemesinden veya mahremiyetin yetersizliğinden kaygılanabilir.
Tuvalet eğitiminde kazaların gelişimin doğal bir parçası olduğu unutulmamalıdır. Çocuk, diğer çocuklarla kıyaslanmamalıdır. Amaç, çocuğu kısa sürede tuvalete alıştırmak değildir. Tuvalet ihtiyacını fark etmesini ve güvenli bir şekilde karşılamasını sağlamaktır.
Kaka tutma davranışı hem fiziksel hem psikolojik nedenlerden kaynaklanır. Bu yüzden sorunu çözmek için nedene göre hareket edilmelidir. Kaka tutma davranışının sadece evdeki gözlemlerle takip edilmesi yeterli olmayabilir. Sürekli veya belirgin yaşanan kabızlık, dışkılama esnasında yoğun ağrı, dışkıda kan görülmesi, uzun süre dışkı yapamama, karın ağrısının eşlik etmesi veya tekrarlayan dışkı kaçırma varsa çocuk doktoru tarafından değerlendirme yapılmalıdır. Bu nedenler sağlığı olumsuz etkileyeceği için doktor muayenesi önemsenmelidir.
Dışkı kaçırma, sadece çocuğun tuvalete gitmek istememesinden kaynaklı olmayabilir. Tuvaletini tutan çocuğun daha sonra kontrol dışı sızıntı yaşaması mümkün olduğundan bu durum yalnızca “çocuk tuvalete gitmiyor” şeklinde algılanmamalıdır.
Tıbbi değerlendirmeden sonra davranışın yoğun bir korku, kaygı veya tuvalet eğitimiyle ilgili belirgin çatışmayla birlikte devam ettiği görülürse çocuğun duygusal ihtiyaçları da ele alınmalıdır. Burada amaç çocuğu suçlamak değil, davranışın altında yatan nedeni anlamaktır.
Eğer çocuğun kaka tutma davranışı psikolojik nedenlerden kaynaklanıyorsa yine bir uzman tarafından değerlendirilmelidir. Kaka tutma davranışı, çocuğun hayatında olumsuz yönde iz bırakmadan çözülmesi gereken bir durumdur. Teta Clinic, çocuğunuza uygun bir danışmanlıkla bu problemin kaynağına inerek sizlere destek olmaktan mutluluk duyar.
Çocuk kakasını tuttuğunda karın ağrısı yaşayabilir mi?
Evet. Dışkının uzun süre bağırsakta beklemesi kabızlığı artırabilir ve karın ağrısına yol açabilir.
Çocuğum tuvalete oturuyor ama kakasını yapmıyor, ne yapmalıyım?
Çocuğu uzun süre tuvalette tutmak veya zorlamak yerine sakin kalmak gerekir. Dışkılama sırasında ağrı, sert dışkı ya da korku olup olmadığı gözlemlenmeli; sorun devam ediyorsa tıbbi değerlendirme alınmalıdır.
Kaka tutan çocukta dışkı kaçırma neden görülebilir?
Uzun süre tutulan dışkı bağırsakta birikebilir ve daha sonra daha yumuşak dışkının birikmiş dışkının çevresinden sızmasına neden olabilir.
Çocuğun kaka yaparken ağlaması ne anlama gelebilir?
Ağlama, dışkılama sırasında ağrı yaşandığını veya çocuğun dışkılamaktan korktuğunu gösterebilir.
Kaka tutma davranışı okulda da devam edebilir mi?
Evet. Bazı çocuklar okul tuvaletlerini kullanmak istemeyebilir. Mahremiyet, temizlik, koku, sifon sesi veya tuvalete gitmek için izin istemekten çekinme gibi nedenler etkili olabilir.
Kaka tutma sorunu zamanla kendiliğinden geçer mi?
Bazı çocuklarda davranış geçici olabilir; ancak uzun sürmesi, kabızlık veya ağrıya eşlik etmesi durumunda yalnızca kendiliğinden geçmesi beklenmemelidir. Erken değerlendirme, dışkılama döngüsünün daha fazla zorlaşmasını önlemeye yardımcı olabilir.
