Çocuklarda ödev yaparken dikkat dağınıklığı ebeveynlerin sık karşısına çıkan durumlardan biridir. Çocuğun ödev başında sık sık başka şeylerle ilgilenmesi, konuşmaya yönelmesi, yerinden kalkması ya da başladığı görevi tamamlama konusunda zorlanması ebeveynlerde ‘’çocuk ödev yaparken neden dikkati dağılır?’’ sorusunu gündeme getirebilir.
Ancak ödev yaparken dikkat dağınıklığı tek başına bir dikkat sorunu olduğu anlamına gelmez. Uykusuzluk, yorgunluk, açlık, çevresel etkenler, görevin zorluk seviyesi ya da çocuğun duygusal durumu gibi birçok unsur ödev sırasında dikkatin sürdürülmesini zorlaştırabilir. Bu yüzden çocuklarda dikkat dağınıklığı değerlendirilirken davranışın ne zaman ve hangi şartlarda ortaya çıktığına bakılması çok önemlidir.
Ödev yaparken odaklanamama bazen çocuğun genel dikkat becelerinden çok günlük şartlarla alakalı olabilir. Özellikle yoğun geçen bir okul gününün sonrasında çocuk fiziksel ya da zihinsel olarak çok yorulmuş olabilir. Yetersiz uyku, gün içerisinde yoğun aktiviteler yapmak ya da açlık gibi durumlar da göreve devam etmesi zorlaştırabilir.
Çalışma ortamındaki uyaranlarda dikkat üzerinde etkili olan unsurlardır. Televizyonun açık olması, tablet ya da telefonun yanında bulunması, oyuncakların çalışma alanında olması ya da gürültülü bir ortam çocuğun ödev dışındaki uyaranlara yönelmesine sebep olabilir.
Görevin süresi ve çocuğun yaş aralığına uygunluğuna ya da dikkat edilmesi gerekir. Çok uzun süren ya da çocuğun mevcut becerilerinin üzerinde olan görevlerde çalışmayı sürdürmek zor olabilir. Buna benzer şeklinde çocuk için fazla olay ya da tekrar içeren görevler de ilgisini başka yöne katmasına eşik edebilir.
Bu yüzden her ödev yaparken dikkat dağınıklığı direkt olarak ‘’dikkat problemi’’ olarak nitelendirilmemelidir. Davranışın ortaya çıktığı şartlar ve çocuğun diğer ortamlardaki genel dikkat beveleri birlikte göz önünde bulundurulmalıdır.
Ödev yaparken dikkati dağılan çocuk, görevin başında sık sık yerinden kalkalabilir, konuşmaya yönelebilir, kalem ya da başka eşyalarla oynayabilir ve ödevi tamamlamadan farklı bir etkinliğe geçmek isteyebilir. Bazı çocuklar ise direkt olarak ödevi erteleyebilir ya da görevin başına geçmekte çok zorlanabilir.
Bu davranışların ne anlama geldiğini belirlemek için sadece ödev sırasındaki gözlemlere bakmak yeterli değildir. Örnek vermek gerekirse; çocuk sadece zorlandığı bir derste dikkatini sürdürmekte zorluk çekiyor, ilgili çeken etkinliklerde ise göreve daha uzun süre devam ediyor olabilir. Bu durumda ödevin içeriği ya da görevin zorluk seviyesinin de değerlendirilmesi gerekir.
Evde ödev sırasında gözlemlenen davranışlarla okul ortamındaki davranış şekillerinin birbirinden farklı olması mümkündür. Çocuğun sınıfta öğretmeni dinleme, oyun sırasında dikkatini kullanma, verilen görevleri sürdürme ve günlük sorumluluklarını yerine getirme şekli genel tabloyu anlamak açısından önemlidir.
Dolayısıyla çocuklarda dikkat eksikliği, çocuklarda odaklanma sorunu ya da başka bir gelişimsel durum hakkında sadece ödev sırasında görülen davranışlara dayanarak çıkarım yapmak doğru değildir. Ödev sırasında dikkatin dağılması tek başına DEHB ya da dikkat eksikliği tanısı anlamına gelmez.
Ebeveynler çocuklarda ders çalışırken dikkat dağınıklığı yaşandığında ilk olarak davranışın hangi şartlarda ortaya çıktığını gözlemleyebilir. Dikkatin günün belli saatlerinde daha fazla dağılıp dağılmadığı, çocuğun hangi görevlerde ya da derslerde daha çok zorlandığı ve ödevin hangi aşamasında dikkatinin başka yere kaydığı gibi ayrıntılar önemli olabilir.
Örnek vermek gerekirse; çocuk matematik ödevinde kısa süre içerisinde görevden uzaklaşırken, resim ya da okuma etkinliği yaparken daha uzun süre çalışıyor olabilir. Ayrıca günün erken saatlerinde sürdürebildiği bir görevi okuldan birkaç saat sonra daha zor şekilde tamamladığı görülebilir. Bu gibi farklılıklar davranışın bağlantını anlamaya yardımcı olur.
Bu noktada sadece ‘’ne kadar süre oturdu?’’ soruna odaklanmak yeterli değildir. Çocuklarda dikkat süresi değerlendirme çocuğun görevi doğru şekilde anlayabilmesi, verilen yönergeleri takip etmesi, başladığı bir çalışmayı sürdürebilmesi ve uygun olduğunda tamamlayabilmesi gibi farklı göstergeler de göz önünde bulundurulabilir.
Öğretmenden alınacak geri bildirimler ise tabloyu anlamaya yardımcı olur. Çocuğun sınıf içerisinde verilen görevleri ne şekilde takip ettiği, dikkatini ne ölçüde sürebildiği ve akademik çalışmalar sırasında buna benze güçlükler görülüp görülmediği konusunda öğretmenin genel gözlemleri değerlendirilebilir. Söz konusu olan bu gözlemler bir tanı koymak amacıyla değil, çocuğun yaşadığı zorluğun hangi durumlarda ortaya çıktığını daha iyi anlamak amacıyla ele alınmalıdır.
Çocuklarda dikkat problemi zaman zaman ortaya çıkabileceği gibi, bazı durumlarda süreklilik göstererek çocuğun günlük hayatını ve akademik başarısını etkileyebilir. Ödev yaparken yaşanan dikkat dağınıklı uzun süre devam ediyor, çocuğun sorumluluklarını ve derslerini belirgin olarak etkiliyor ya da benzer güçlükler okul ve günlük yaşamın farklı alanlarında da gözleniyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.
Uzman değerlendirmesi sadece ‘’Dikkat eksikliği var mı?’’ sorusuna indirgenmemelidir. Çocuğun öğrenme sürecinde gelişimsel özellikler, duygusal durum, akademik güçlükler ve dikkat becerileri bir bütün olarak ele alınabilir.
Çocuk psikoloğu tarafından yapılan değerlendirmeden ebeveyn ve öğretmen gözlemleri de bu sürece katkı sağlayabilir. Gerektiğinde çocuğun farklı alanlardaki davranış şekilleri ve yaşadığı güçlükler birlikte değerlendirerek ihtiyaç duyduğu desteği niteliği belirebilir.
Bu yüzden ödev yaparken dikkati dağılan çocuk için sadece ödev başındaki davranışından yola çıkarak bir tablo ya da sebep belirlemek yerine; sorunun sürekliliği, farklı alanlarda görülüp görülmediği ve çocuğun günlük hayatını ne şeklîde etkilediği dikkate alınmalıdır. Çocuğunuzun ödev ve ders sürecinde dikkatini sürdürme konusunda zorlandığını düşünüyorsanız, Teta Klinik ile iletişim kurarak çocuk psikoloğu değerlendirmesi ve profesyonel destek süresi hakkında detaylı bilgi sahibi olabilirsiniz.
Uykusuzluk, yorgunluk, açlık, çevresel uyaranlar, görevin zorluk seviyesi ya da çocuğun yaşadığı duygusal durum gibi farklı unsurlar ödev sırasında dikkatin dağılmasına sebep olabilir. Her çocuk için sebep aynı olmayabilir.
Hayır. Ödev yaparken dikkatin dağılması tek başına dikkat eksikliği ya da DEHB tanısı olduğu anlamına gelmez. Davranışın birbirinden farklı ortamlarda ve farklı görevlerde nasıl ortaya çıktığı birlikte değerlendirilmelidir.
Tek bir süre tüm çocuklar için geçerli olmayabilir. Yaş, görevin türü, gelişimsel özellikler ve zorluk düzeyi gibi unsurlar dikkatin sürdürebilmesini etkileyebilir.
Dikkat dağınıklığı ilgili güçlükler farklı yaş aralığında ve farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Önemli olan belli bir yaşta ortaya çıkmasından çok davranışın sürekliliği ve çocuğun işlevselliği üzerinde ne kadar etkili olduğudur.
Her dikkat dağınıklığında uzman desteği almak gerekmeyebilir. Ancak güçlüklerin sürekli olması, farklı alanlarda da görülmesi ya da çocuğun akademik ve günlük hayatını belirgin olarak etkilemesi durumunda profesyonel destek almak gerekebilir.
