Dissosiyatif bozukluk; kişinin düşünceleri, duyguları, anıları, kimlik algısı ya da çevresiyle olan bağlantısında kopmalar yaşamasıyla yaşanan ruhsal sağlık sorunlarını ifade eden bir gruptur. Günlük hayatta zaman zaman bir anı hatırlayamama, dalgınlık ya da çevreden kısa süreli uzaklaşmış gibi hissetme yaşanabilse bile; dissosiyatif belirtiler daha yoğun, tekrar eden ve kişinin hayatını olumsuz etkileyen bir nitelik kazanabilir.
Dissosiyatif bozukluk nedir sorusunun en doğru yanıtı; tek bir belirti üzerinden açıklanamaz. Dissosiyasyon farklı şekillerde ortaya çıkabileceği için kişinin yaşadığı kopukluk hissi, unutkanlık, kimlik algısındaki farklılıklar ya da gerçeklikten uzaklaşma deneyimleri bir bütün olarak değerlendirilir. Dissosiyatif bozukluk türleri de belirtilerin niteliğine bağlı olarak farklılaşabilir.
Disosiasyon kişinin normalde birbiriyle bağlantılı olan hafıza, bilinç, kimlik, algı, duygu ve çevreyle alakalı süreçlerde kopukluk yaşanması olarak açıklanabilir. Örnek vermek gerekirse; kişi belli bir zaman aralığında yaşadıklarını hatırlamakta zorlanabilir, kendisini dışarıdan gözlemliyormuş gibi hissederek çevresini gerçek dışı algılayabilir.
Dissosiyatif bozukluk ise bu tür deneyimlerin belirgin bir sıkıntıya ya da günlük hayatta işlev kaybına sebep olabileceği klinik durumları içerisine alır. Her dalgınlık ya da unutkanlık dissosiyatif bozukluk olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde yoğun stres dönemlerinde yaşanan kısa süreli kopukluk hissi de tek başına bir bozukluk göstergesi olarak değerlendirilmemelidir.
Dissosiyatif bozukluk nasıl anlaşılır sorusunun cevabı için kişinin yaşadığı belirtilerin ne kadar sürdüğü, ne kadar sık tekrar ettiği, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve günlük yaşamı nasıl etkilediği dikkate alınır. Bu yüzden tanı sadece internet üzerinden yapılan belirtilerin karşılaştırılmasıyla konulamaz. Gerektiği takdirde mutlaka bir ruh sağlığı uzmanı tarafından kapsamlı değerlendirme yapılması gerekir.
Dissosiyatif bozukluk belirtileri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Bazı kişilerde hafıza ile alakalı belirtiler dikkate çekerken, bazı kişilerde ise kendine ya da çevreye yabancılaşma hissi daha belirgin olabilir. Belirtiler genel olarak şu şekilde sıralanabilir:
Bu dissosiyatif belirtiler farklı yoğunlukta ön plana çıkabilir. Belirtilerin varlığı tek başına bir tanı anlamına gelmez. Özellikle günlük hayatı etkileyen ya da tekrar eden deneyimlerde profesyonel bir değerlendirme yapılması önemlidir.
Dissosiyatif bozukluk sebepleri tek bir faktörler açıklanamaz. Bazı dissosiyatif deneyimler travmatik yaşantılar, yoğun psikolojik stres ya da kişinin baş etmekte zorlandığı olaylarla alakalı olabilir. Bununla beraber her dissosiyatif belirti yaşayan kişinin geçmişinde bir travma olduğu söylenemez ve dissosiyatif bozukluğun sebebi sadece çocukluk dönemindeki yaşantılarla açıklanamaz.
Travmatik olaylar ya da uzun süreli yoğun stres bazı kişilerde kişinin yaşadığı deneyimlerle başa çıkma biçimini doğrudan etkileyebilir. Bu süreç içerisinde kişinin duyguları, anıları ya da yaşanan olayla bağlantısı farklı şekillerde deneyimlenebilir. Bunun yanı sıra kişinin hayat şartları, psikolojik özellikleri ve diğer ruhsal süreçler de değerlendirmede dikkate alınabilir.
Bu yüzden dissosiyatif bozukluk nedenleri araştırılırken kişinin yaşam öyküsünün bütüncül olarak ele alınması çok önemlidir. Tek bir olaydan hareketle kesin bir sebep belirlemek doğru değildir.
Dissosiyatif bozukluk türleri; belirleyen temel özelliklerine bağlı olarak değişiklik gösterir. Klinik sınıflandırmalarda başlıca dissosiyatif amnezi dissosiyatif kimlik bozukluğu ve depersonalizasyon/derealizasyon bozukluğu gibi durumlar ele alınır. Buna bağlı olarak:
Bu türlerin belirtiler ise birbirinden farklı olabileceği gibi bazı deneyimler birbiriyle örtüşebilir. Bu yüzden dissosiyatif kimlik bozukluğu ile disosiyatif bozukluk aynı kavramlar değildir. Dissosiyatif kimlik bozukluğu, dissosiyatif bozukluklar grubu içerisinde yer alan belli bir klinik tablodur.
Dissosiyatif belirtiler zaman zaman ve kısa süreli olarak ortaya çıkabileceği gibi, bazı kişilerde daha yoğun ya da sık şekilde yaşanabilir. Zaman aralıklarını hatırlayamama, unutkanlık, kendine ya da çevreye karşı kopukluk hissi ya da kimlik algısında belirgin değişikliklerin yaşamı etkilemesi durumunda profesyonel değerlendirme almak son derece önemlidir.
Özellikle kişinin okul ya da iş sorumluluklarını yerine getirme konusunda zorlanması sosyal ilişkilerinin etkilenmesi, yaşadığı olayları anlamlandırmak da güçlük çekmesi ya da belirtilerin beliğin bir soruna sebep olması uzman desteği için değerlendirilebilecek durumlardır.
Dissosiyatif bozukluk nasıl anlaşılır sorusunun yanıt aranırken, kişinin sadece tek bir belirtiye odaklamaması gerekir. Benzer belirtiler farklı fiziksel ya da psikolojik durumlarla da alakalı olabilir. Bu yüzden belirtilerin sebebini kendi kendine belirlemek yerine uygun bir uzman tarafından değerlendirilmesi çok daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.
Dissosiyatif bozukluk tedavisi ya da psikolojik destek süresi ilk olarak kişinin yaşadığı belirtilerin kapsamlı olarak değerlendirilmesini gerektirir. Söz konusu uzman kişinin yaşam öyküsünü, belirtileri ne zaman başladığını, günlük yaşam üzerindeki etkilerini ve hangi durumlarda ortaya çıktığını ele alabilir.
Psikolojik destek sürecinde kişinin kendisini güvende hissedebileceği, ihtiyaçlarını bireysel olarak ele alabileceği ve yaşadığı deneyimleri ifade edebileceği bir yaklaşım önem taşır. Uygulanacak yöntemler kişinin belirtilerine, durumuna ve ihtiyaçlarına bağlı olarak değişebilir.
Dissosiyatif bozukluk tedavisi tek bir yöntemle açıklayabilecek bir süreç değildir. Gereken durumlarda psikoterapi yaklaşımları değerlendirilebilir ve kişinin ihtiyacına uygun farklı sağlık profesyonellerinden de destek alınabilir. Teta Ckinik’in psikoloji hizmeti kapsamında da kişinin yaşadığı psikolojik güçlüklerin değerlendilmesine ve uygun destek sürecinin planlanmasına yönelik profesyonel görüşmeler gerçekleştirilebilir.
Dissosiyatif bozukluk; hafıza, bilinç, duygu, kimlik ya da çevresel ilişki gibi normalde birbiriyle bağlantılı süreçlerde kopukluklarla alakalı ruhsal sağlık sorunlarını kapsayan bir gruptur. Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Dissosiyatif bozukluk belirtileri arasında olayları hatırlayamama, kendine ya da çevreye yabancılaşma, hafıza boşlukları, gerçek dışılık hissi, kimlik algısında farklılık ve duygusal kopukluk gibi deneyimler yer alabilir. Söz konusu olan bu belirtilerin varlığı tek başına tanı anlamına gelmez.
Hayır. Dissosiyatif bozukluk, birden fazla klinik durumu içerisine alan genel bir gruptur. Dissosiyatif kimlik bozukluğu ise bu grup içerisinde yer alan belli bir bozukluk türüdür.
Belirtiler sıklaşıyor, belirgin sıkıntılar oluşturuyor, kişinin günlük hayatını ya da ilişkilerini etkiliyor ya da kişi yaşadığı durumları anlamlandırma konusunda zorluyorsa bir ruh sağlığı uzmanından profesyonel değerlendirme almak çok önemlidir.
