Stres; günlük yaşamın farklı alanlarında meydana gelen doğal bir tepkidir. Her stres, ruhsal rahatsızlık demek değildir. Ancak stres uzun süre devam ettiğinde ya da kişinin günlük hayatını olumsuz yönde etkilemeye başladığında çözülmesi gereken bir durum hâline gelebilir. Bu yüzden stresle başa çıkma, sadece stresli anı atlatmaya yaramaz aynı zamanda kişinin strese karşı düşünce, duygu ve davranışlarını fark etmesine de dayanır.
Yapılan bir araştırmaya göre 3.199 yetişkinin verileri incelendi. Bu kişilerin stres düzeyleri 10 üzerinden 5 olarak değerlendirildi. Araştırmada toplumsal bölünme, ekonomik ve teknolojik gelişmeler gibi farklı konuların da stres kaynağı olabildiği görüldü. Bu veriler, stresin birden fazla nedene bağlı olduğunu ve kişinin yaşadığı koşulların önemli olduğunu gösteriyor.
Günlük hayatta stresle başa çıkma yollarını incelemeden önce stresin hangi durumlarda ortaya çıktığını bilmek gerekir. Çünkü aynı olay, iki farklı kişide farklı düzeylerde stres oluşturabilir. Örneğin bir kişi için iş stresi önemliyken bir diğer kişide ekonomik ve eğitim problemleri ön planda olabilir.
Özellikle iş ve okul hayatındaki görevler yetişmesi gerektiğinde kişide oluşan zaman baskısı strese neden olabilir. Aile üyelerinin beklentisi ve ilişkilerde yaşanan sıkıntılar da stresi ortaya çıkaran unsurlara örnektir. Kişinin bizzat yaşadığı özel olaylar da stresin kaynaklarındandır. Örneğin yeni bir eve taşınma, iş değiştirme ve ayrılık gibi olaylar hayatın akışını değiştiren durumlardır.
Günlük hayatta stresle sık sık karşılaşmak oldukça normal bir durumdur. Ancak stres, önemli anlarda ortaya çıktığında hatalar yaptırabilir. Örneğin bir toplantı, sınav veya konuşma gibi anlarda stres düzeyi yeterli seviyede olmalıdır. Burada kişinin stres yönetimini başarılı bir şekilde yapması gerekir.
Stresle başa çıkma, stresin kaynağını direkt olarak ortadan kaldırmak demek değildir. Çünkü iş yoğunluğu, ekonomik sıkıntılar veya hayatta yaşanan yenilikler kısa vadede çözülemeyebilir. Bu yüzden stres kaynağını fark ederek ilk adım atılmalıdır. Kontrol edebildiğiniz durumu ve sizin elinizde olmayan durumları ayırt etmelisiniz. Bunun yanında kişinin stres anında verdiği tepkiyi de fark etmesi gerekir. Aynı sorun karşısında tekrar tekrar düşünmek, en kötü senaryoları zihinde kurmak, tembellik, kendini izole etmek veya aşırı eleştirmek stres düzeyini gittikçe artırabilir. İşte bu durumlarda stres kontrolü devreye girmelidir. Stres kontrolü, kişinin o anda ne hissettiğini ve aklında hangi düşünceler olduğunu tanımasına yardımcı olur. Yaşadığı olayı daha net bir şekilde değerlendirmesine ve duygularını düzenlemesini sağlar.
Stres azaltma yöntemleri, herkeste aynı sonucu verecek kesin çözümler olarak görülmemelidir. Amaç, stresin kesinlikle ortadan kalkması değildir. Kişinin günlük yaşamında daha dengeli bir düzen oluşturmasını sağlayacak alışkanlıkları edindirmektir.
Gün içinde aralıksız çalışmak, kişinin bunalmasına ve odak seviyesinin düşmesine neden olabilir. Bu yüzden çalışmalar arasında küçük molalar vermek dinlenmeyi ve dikkatin toplanmasını sağlar. Özellikle iş yoğunluğu fazla ise bunları bölerek yapmak stresin azalmasına yardımcı olur.
Uyku düzeni, stresli dönemlerde daha çok değişkenlik gösterir. Stresten geceleri uyuyamama veya tam tersi aşırı uyuma meydana gelebilir. Bu yüzden düzenli bir uyku düzeninin stresle mücadelede olumlu bir etkisi vardır. Dünya Sağlık Örgütü de yeterli uykunun stres yönetimine iyi geldiğini söylüyor.
Gün içerisinde hareket etmek veya kişinin ilgisini çeken sporları yapması stres düzeyine iyi gelmektedir. Fiziksel hareket, günlük yaşamı iyileştiren alışkanlıklardan biridir. Stresli olduğunuzda yürüyüş yaparak stresinizi azaltmaya çalışabilirsiniz.
Yapılacak işler fazla olduğunda bunları uzun uzun yazmak kişinin üzerindeki baskıyı artırabilir. Bu yüzden işleri önem sırasına göre sıralamak mantıklı bir harekettir. Bu sayede zaman ve stres yönetimi bir arada yapılabilir.
Sürekli bildirim almak, iş veya sosyal medya içeriklerini takip etmek zihni gereksiz yere yorabilir. Günün belirli bölümlerinde bildirimleri sessize almak ve ekran kullanımına sınır getirmek zihnin dinlenmesine yardımcı olur.
Aynı sorunu sürekli düşünmenin kişiye bir faydası yoktur. Özellikle henüz yaşanmamış bir olayı zihinde canlandırmak ve olabilecek sorunları düşünmek kişiyi strese sokar. Kontrol edilemeyen konulara odaklanmak zihinde gereksiz bir yer kaplar. Zihni sürekli meşgul eden düşünceleri kovmak yerine bu düşünceyi fark etmek ve kabullenmek gerekir. Örneğin aklınıza bir durumun kötü sonuçlanma ihtimali geldiğinde bunun gerçek olup olmadığına bakın. Bu sizin kendi düşünceniz mi yoksa gerçekleşen bir olay mı, bunu ayırt edin. Stres yönetimi çalışmalarında düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiye odaklanmak bu nedenle önemli olabilir. Bilişsel davranışçı yaklaşımlarda da kişinin yaşanmayan düşünce ve davranış örüntülerini fark etmesi ve bunlar üzerinde çalışması hedeflenebilir.
Stres geçici olarak ortaya çıkabilirken kişinin hayatında uzun süre yer alıp çözülmesi zorlaşan bir duruma dönüşebilir. Etkisini sürdüren stres, fiziksel ve psikolojik olarak yıpratıcı sonuçlar doğurabilir. Kronik stres; uyku sorunları, halsizlik ve kas ağrıları gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Stresten olumsuz yönde etkilenen insanlarda şu durumlar görünebilir:
Bu belirtilerin tek başına belirli bir psikolojik soruna işaret ettiği söylenemez. Ancak kişinin yaşamını belirgin biçimde etkileyen, devam eden bir stres söz konusuysa ve kişi bu durumu kendi başına çözemiyorsa profesyonel destek seçeneğini değerlendirmelidir.
Stres nasıl geçer sorusunun cevabı kişiden kişiye değişebilir. Bazı durumlarda stres kaynağının ortadan kalkmasıyla belirtiler azalabilir, bazı durumlarda stres kaynağı devam ettiği için kişinin bununla baş etmesi uzun sürebilir. Stres nasıl azaltılır sorusunun cevabı da kişinin yaşadığı şartlara göre değişkenlik gösterebilir. Günlük aktiviteleri planlamak, sağlıklı bir şekilde sosyalleşmek ve kişinin kendini tanıması stresi azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak stres, uzun süre devam ederek kişinin hayatını olumsuz etkiliyorsa bir uzmandan destek alınabilir.
Psikolojik destek, kişinin yaşadığı stresin kaynaklarını daha ayrıntılı biçimde ele almasını sağlar. Stres karşısındaki düşünce, duygu ve davranışlarını fark etmesine yardımcı olabilir. Kişi, stresle baş etme yöntemlerini adım adım öğrenmeye başlar. Kişinin stres içinde yaşadıklarını, nedenleri ve sonuçlarıyla görmesini sağlar.
Bireysel psikoterapide süreç, kişinin ihtiyaçlarına ve hedeflerine göre yapılandırılabilir. Stresle baş etme kapasitesi, ilişkiler, duygusal zorluklar ve günlük yaşamda karşılaşılan sorunlar üzerinde çalışılabilir. Özellikle stresin sürekli aynı düşünceleri tetiklemesi, kişinin belirli durumlarda kaçınması veya günlük yaşamını etkilemesi hâlinde psikolojik destek bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Bilişsel davranışçı yaklaşımda ise düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağlantılar ele alınarak daha işlevsel baş etme biçimleri üzerinde çalışılabilir.
Stres, her insanın yaşadığı bir olaydır. Kimi insan bunu kendi başına çözebilirken kimi insan yoğun strese maruz kalabilir. Stresin hayatınızı olumsuz etkilemesine izin vermeyin. Teta Clinic sizlere uygun danışmanlık seçeneği sunarak stresi yönetmenize yardımcı olur. Uzman desteği almak için bizlere ulaşabilirsiniz.
Stres yaşarken hiçbir şey yapmak istememek normal midir?
Yoğun stres dönemlerinde yorgunluk, isteksizlik veya motivasyon düşüklüğü görülebilir. Ancak bu durum uzun sürüyor ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülmelidir.
Stresliyken neden aynı konuyu tekrar tekrar düşünüyorum?
Zihin, belirsizliği ortadan kaldırmak için aynı problemi yeniden değerlendirebilir. Ancak kontrol edilemeyen konular üzerinde sürekli düşünmek stresi azaltmak yerine sürdürebilir.
Stres nedeniyle uyuyamıyorsam ne yapmalıyım?
Uyku sorunlarının ne kadar sürdüğüne
Stres nedeniyle uyuyamıyorsam ne yapmalıyım?
ve günlük yaşamı nasıl etkilediğine dikkat etmek önemlidir. Süreklilik gösteren uyku problemi için profesyonel destek değerlendirilmelidir.
Kısa süreli stres ile uzun süre devam eden stres arasında fark var mı?
Evet. Kısa süreli stres belirli bir olayla ilişkili olabilir. Uzun süre devam eden stres ise kişinin fiziksel ve psikolojik iyi oluşunu daha fazla etkileyebilir.
Stresle baş etmek için psikoloğa gitmek gerekir mi?
Her stres deneyiminde psikoloğa başvurmak zorunlu değildir. Ancak stres uzun sürüyor, baş etme yolları yetersiz kalıyor veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa psikolojik destek almak değerlendirilebilir.
