Tuvalet alışkanlıkları, çocuğun fizyolojik ve psikolojik anlamda olgunlaşması ile direkt olarak ilişkili olan bir durumdur. Genellikle çocuklarda alt ıslatma, ailelerin en çok kaygı ve endişe duyduğu durumlardan biridir. Fakat bu noktada bilinmelidir ki alt ıslatma genellikle geçici ve yönetilebilen bir süreçtir. Çocuklarda alt ıslatma (enürezis) ve dışkı kaçırma (enkoprezis) bilerek ve isteyerek yapılan bir durum değildir. Özellikle fizyolojik ve duygusal etkenlerin bir araya gelmesi ile oluşan bu durumlarda çocuklara yaklaşımın anlayışlı, sabırlı ve en önemlisi bilinçli olması gerekir.
Çocuklarda alt ıslatma (enürezis) çocuğun yaşına göre beklenen tuvalet kontrolüne vakıf olmasına rağmen istemsiz bir şekilde idrar kaçırmasını ifade etmektedir. Çeşitli pek çok nedeni bulunan bu durumlarda kategori psikolojik ve fiziksel nedenler olarak ikiye ayrılır. Bu noktada çocuklarda alt ıslatmayı etkileyen fiziksel nedenler mesane gelişiminin yeteri kadar tamamlanmamış olması, ADH hormonu yüksekliği, derin uyku, genetik yatkınlık, kabızlık ve idrar yolu enfeksiyonlarıdır.
Psikolojik nedenler ise stres ve yaşam değişiklikleri, kaygı ve ayrılık korkusu, baskıcı tuvalet eğitimi, özgüven zedelenmesi ve regresyon olarak bilinmektedir. Bu iki nedeninde oluşması farklı sebeplerden kaynaklanmakta ve ilk olarak bu sebeplerin bilinmesi gerekmektedir.
Çocuklarda 5 yaşına kadar alt ıslatma gelişim açısından normal olarak kabul edilmektedir. Çünkü çocuklarda mesane kontrolü yada sinir sisteminde olgunlaşma, aynı hızda ve sürede tamamlanmaz. Ancak bu durum 5 yaş sonrası devam ediyorsa, bir uzman tarafından ciddi anlamda değerlendirme yapılması gerekir. Buradan yola çıkarak enürezis için beklenen yaş içinde idrar kontrolünün sağlanamaması denilebilir.
Çocuklarda gece alt ıslatma uyku sırasında meydana gelir ve en sık görülen alt ıslatma tipi olarak bilinir. Bunun yanında gündüz alt ıslatma ise uyanıkken görülür. Özellikle dikkat yada mesane alışkanlıkları ile ilgilidir. Bu anlamda pratik olarak açıklamak gerekirse, gece alt ıslatma daha çok fizyolojik nedenler ile ilgilidir. Gündüz alt ıslatma durumu ise davranışsal yani psikolojik faktörlere bağlıdır.
Alt ıslatmada primer enürezis ve sekonder enürezis olmak üzere iki farklı çeşit bulunmakta ve bu çeşit alt ıslatma farklı şekillerde görülmektedir. Primer enürezis, çocuğun doğduğu günden beri hiç tam olarak kuru kalmamasını ifade etmektedir. Sekonder enürezis ise bu noktada çocuğun en az alt ay kuru kaldıktan sonra tekrardan alt ıslatmaya başlamasını ifade etmektedir.
Sekonder enüreziste genellikle yaşam olayları tetikleyici olarak görülmektedir. Bu noktada çoğu zaman taşınma, yeni kardeş doğumu, okul değişikliği ve aile içi stres çocuğun yeniden regresyon yaşamasına sebep olabilir.
Çocuklarda alt ıslatmanın arkasında kimi zaman ise biyolojik faktörler bulunmaktadır. Burada genetik yatkınlık yani anne babada varsa çocukta bu durumun görülme olasılığı son derece yüksektir. Derin uyku gibi durumlarda da çocuk mesane doluluğu far edemez. ADH hormonu eksikliği ise gece idrar üretimini azaltan hormonların yeterli şekilde salgılanmamasını ifade eder. Mesane kapasitesi ise bu noktada ciddi bir öneme sahiptir. Küçük mesane hacmi sık idrara yol açabilmektedir.
Kabızlık durumu çocukluk döneminde sıklıkla görülmektedir. Çocuklarda uzun süreli kabızlık gibi durumlar sonucu gelişen dışkı kaçırmaya enkoprezis denir. Bu durum genellikle bağırsak içinde birikmiş olan sert dışkının arkadan gelen yumuşak kıvamdaki dışkıyı kontrolsüz olacak şekilde dışarıya doğru itmesi ile meydana gelir. İşte bu duruma taşma tipi kaçırma adı verilir.
Bazen bazı çocuklarda tuvalet eğitimi görmek veya acı deneyimler yaşamış olmak dışkıyı bu noktada bilerek tutmasına sebep olur. İşte elde edilen bu tutma davranışı zaman içinde ise kabızlığa yol açar. İşte bu noktada bir kısır döngü oluşur. Sert dışkıdan dolayı ağrı, ağrıdan dolayı tutma ve tutmadan dolayı daha sert dışkı gibi sorunlar ortaya çıkmaya başlar. Bu nedenle ise çocuklarda tiksinme yada korku gibi durumlar gelişebilir.
Altını kirleten çocuklar genellikle bu durumun farkında bile olmazlar. Çünkü burada çocuğun bağırsağı genişlemiş ve var olan duyarlılığı kaybetmiş olur. İşte tamda bu nedenle çocuklar altını kirlettiğinde bunu ‘bilerek yapıyor’ algısı son derece yanlıştır. Bu noktada çocuğa ceza vermek yada onu aşağılamak durumun çok daha fazla ağırlaşmasına sebep olabilir.
Kabızlık ve enkopreziste beslenme ve aile stresi gibi faktörlerde ciddi anlamda etki gösterir. Bu noktada yetersiz lif tüketimi, az su içme, düzensiz yemek saatleri, hareketsizlik, aileden kaynaklı ev içindeki gerginlik önemli bir rol oynamaktadır.
Çocuklarda tuvalet eğitimi, kontrol duygusunun geliştiği son derece önemli ve titizlik isteyen bir aşamadır. Bu noktada yapılan pek çok hata uzun vadeli sorunlara yol açacağından dikkat ve özen ister. İşte bu sebeple tuvalet eğitimi sürecinde yapılacak olan psikolojik hatalara hem temkinli hemde ciddiyet ile yaklaşmak gerekir.
Çocuklarda tuvalet eğitim sürecine çok erken başlamak, çocuk hazır değil ise baskı hisseder. Aynı zamanda geç başlamak ise alışkanlıkları zorlaştırır. Bu noktada hazırbulunuşluk için ise belli belirtiler bulunmaktadır. Burada 2/3 saat kuru kalabilme, tuvalet ihtiyacını fark etme ve basit yönergeleri anlama çocuğun eğitime hazır olduğunu gösterir.
Sürekli olarak sorgulama, kıyaslama ve kontrol savaşları, çocuğun eğitime karşı direncini son derece arttırmaktadır. Bu nedenle çocuklara tuvalet eğitimi verirken bunu bir güç savaşı gibi görmemek gerekir. Çocukları bu süreçte utandırmamak oldukça önemlidir.
Regresyon dönemlerinde alt ıslatma durumları artışı görülebilir. Bu noktada ebeveynin sakin kalması ve çocuğa güven ile yaklaşması son derece önemlidir. Bura yeni kardeş, ayrılık ile ilgili kaygılar ve okula başlama gibi çeşitli faktörler tetikleyici olarak görülmektedir.
Alt ıslatma ve kabızlık gibi durumlarda tedavi son derece önemlidir. Alt ıslatma ve kabızlık tedavisinde tıbbi değerlendirme sonrası organik nedenler yoksa psikolojik danışmanlık almak oldukça önemlidir. Bu noktada psikolojik danışmanlık tedavi süreci ve aileye öneriler büyük önem kazanmaktadır.
Çocuk merkezli oyun terapileri, çocuğun kaygısını sembolik bir biçimde ifade edebilmesine olanak tanır. Bu sayede çocukta kontrol duygusu artar. Çocuk bu oyunlar yoluyla duygular ve düşüncelerini güvenilir bir biçimde dışa vurabilir.
Psikolojik danışmanlık alındığında aileye çeşitli konularda rehberlik edilir. Bu noktada aileye doğru iletişim dili, pozitif pekiştirme kullanımı ve sabırlı yaklaşım gibi konularda rehberlik edilir. Yani burada çocuğa değil, var olan sürece odaklanmak gerekir.
Gece çocuğu belirlenen saatlerde nazikçe uyandırmak, bir takvim çizelgesi oluşturmak ve küçük ödüllerle pozitif pekiştirme yapmak, çocuğu motive edecek ve utandırmayacaktır. Bu sayede süreç çok daha kolay ve güzel şekilde ilerleyecektir.
Tuvalet eğitimi, her çocuk için farklı hız ve süreçlerde işlemektedir. Fakat bazen bazı durum ve olaylarda ailenin süreci yönetmesi zorlaşabilir. Özellikle beş yaş ve sonrasında devamlılık gösteren alt ıslatma ve dışkı kaçırma durumlarında bir profesyonelden destek almak gerekir.
Çocuklarda beş yaş sonrasında gece gündüz tuvalet kontrolünü büyük ölçüde kazanmış olması gerekir. Fakat burada bazı durumlarda değerlendirme yapılması gerekir. Burada haftada düzenli birkaç kez alt ıslatma varsa, gündüz kaçırmaları devam ediyorsa ayrıca kabızlık ile beraber dışkı kaçırma varsa, bu durumlara eşlik eden duygusal ve davranışsal sorunlar varsa dikkatli davranmak gerekir.
Bu noktada alt ıslatma ve dışkı kaçırma durumlarına aşırı kaygı, gece korkuları, ani davranış değişiklikleri, kardeş kıskançlığı ve içe kapanma gibi durumlar eşlik ediyorsa bir profesyonel ile görüşmek oldukça önemlidir.
Yukarıdaki tüm bu bilgiler doğrultusunda bizler Teta Clinic olarak çocuklarınıza ve sizlere destek olmak için her çocuğa uygun tedavi yöntemlerimiz ile sizlere destek olmaya ve e doğru adımlar ile ilerlemenize yardımcı olmaktayız. Sizlerde alt ıslatma ve dışkı kaçırma durumlarında doğru adımlarla ilerlemek ve profesyonel bir destek almak isterseniz, Teta Clinic olarak bizlerle iletişime geçebilir, Bu konuda merak ettiklerinizi bizlere sorabilir, en doğru adımlar ile bu süreci mantıklı bir şekilde yönetebilirsiniz.
